Brandveiligheid en biobased bouwen
Dat biobased bouwen de toekomst heeft, staat nauwelijks meer ter discussie. Toch is er nog een bepaalde terughoudendheid om biobased materialen toe te passen. Want hoe zit het met de brandveiligheid? Een update van de stand van zaken en twee inspirerende voorbeelden.
Brandbaar van nature
Vezelgewassen zoals vlas, vezelhennep en stro groeien snel, versterken de biodiversiteit en reduceren CO2- en stikstofemissies aanzienlijk. Bouwen met dit soort hernieuwbare grondstoffen voorziet op een duurzame manier in de groeiende vraag naar bouwmaterialen, en is daarmee precies wat een toekomstbestendige bouwsector nodig heeft. Toch bestaat er in de praktijk nog terug houdendheid, en die is begrijpelijk. De organische verbindingen in biobased materialen, zoals cellulose, lignine en hemicellulose, zijn (zeer) brandbaar. Hoe ze zich gedragen in eindtoepassingen zoals houtskeletbouw, is bovendien nog onvoldoende onderzocht. Voor veel producten ontbreken gevalideerde classificatierapporten voor brandklasse en brandwerendheid.
Daarbij staat nog iets in de weg: het huidige test- en normenstelsel. Bestaande productnormen zijn gemaakt voor specifieke producten, niet op uitwisselbaarheid of opschaling binnen een bredere productgroep. Brandtesten zijn duur en tijdrovend. Dat remt de snelle opschaling van biobased isolatiematerialen flink af. Dat wringt, zeker nu de Nederlandse overheid het gebruik van biobased materialen juist wil versnellen.
Biobased isolatie net zo goed als glaswol
Gelukkig zijn er recent mooie stappen gezet om deze impasse te doorbreken. In opdracht van Building Balance zijn aanvullende brandtesten uitgevoerd, specifiek gericht op de toepasbaarheid van biobased isolatie in brandwerende houtskelet bouwwanden. De uitkomst is veelbelovend: gangbare biobased isolatiematerialen presteren op veel vlakken vergelijkbaar met glaswol. En dat opent de deur om nieuwe materialen op een laag drempelige manier verder te testen, te vergelijken en te ontwikkelen. De resultaten zijn samengevat in een systeem overzicht van wanden, gevels, vloeren en daken, inclusief de rol van brandpreventieve bekledingen. Dit overzicht wordt momenteel verwerkt in
een nieuwe NTA Brandveiligheidsaspecten van biobased bouwproducten, bouwdelen en bouwwerken.
De NTA in de praktijk: twee inspirerende voorbeelden
De circulaire transformatie van het Paleis van Justitie in Den Haag
De genoemde aanpak richt zich vooral op productontwikkeling, maar bij de verduurzaming van bestaand vastgoed is soms een andere insteek beter. Neem de grootschalige renovatie van het Paleis van Justitie in Den Haag. Hierbij stelt opdrachtgever het Rijksvastgoedbedrijf, vanuit brandveiligheid én bedrijfscontinuïteit, onbrandbare isolatie als harde eis. Tegelijkertijd is maximaal behoud en hergebruik voor dit ambitieuze circulaire project ook een belangrijk aandachtspunt. Twee eisen die lijnrecht tegenover elkaar lijken te staan.2
De sleutel zat in het advies van ABT om te kiezen voor een risicobeschouwing in plaats van kostbare brandtesten. Door het bestaande betonnen casco als brandbeschermende factor mee te wegen, is aangetoond dat biobased isolatie hier veilig toe pasbaar is. Extra mooi: de bestaande brandbare isolatie achter het natuursteen hoeft niet eens te worden verwijderd. En dat voorkomt een reeks kostbare ingrepen. Brandbeschermingsvermogen, detaillering én het restrisico bij falen van afzonderlijke onderdelen, alles is integraal beoordeeld. Het resultaat: een brandveilige, duurzame gevel met minimale aanpassingen.
Dit project laat zien dat verantwoord biobased bouwen niet altijd draait om standaardoplossingen. Soms vraagt het om maatwerk, integrale afwegingen en deskundig brandveiligheidsadvies.
Woontoren Salix in Eindhoven: hoogbouw in hout
De huidige NTA-normen voor houtbouw reiken tot 35 meter. Wat als het geplande gebouw hoger is? Die uitdaging kent woontoren Salix. Dertien verdiepingen houtbouw, met gevels van stro en gerecycled hout als gevelbekleding, vormen hier straks een community-concept waarbij bewoners meer delen dan alleen een dak. Steeds vormen enkele verdiepingen samen een verticaal buurtje, met een eigen plek om te werken of samen te ontspannen. Door slim te delen, worden energie, mobiliteit en diensten eerlijk georganiseerd.
Dit ambitieuze project zoekt op vrijwel elk vlak de grenzen van wat op dit moment mag en kan. De grootste uitdaging: de wisselwerking tussen ambitieniveau, hoogbouw in hout, en de akoestische en brandveiligheidseisen.
Bij het constructief ontwerp werkte ABT nauw samen met Oosterhoff-bedrijven adviesbureau Van de Laar en Huygen. Omdat Salix zo’n 45 meter hoog wordt en de NTA voor houtbouw daarin niet voorziet, kwamen de vragen van alle kanten: van de brandweer tot aan de gemeenteraad. Toch is het gelukt om het beeld dat de architecten|en|en en bygg architecture & design voor ogen hebben overeind te houden. Door de toevoeging van een sprinklerinstallatie kon een relatief groot deel van het houten plafond en de houten kolommen zichtbaar blijven. Daarnaast wordt deze installatie ook meegenomen om het risico op brandoverslag te beperken. Hierdoor was de architect veel minder beperkt in de keuze voor een kozijnsysteem en werd het bijvoorbeeld mogelijk om bijzondere, verticale aluminium schuiframen toe te passen.
Om te voorkomen dat het stro in de gevel bij een beginnende brand direct gaat meebranden, wordt de gevel aan beide zijdes voorzien van een brandwerende plaat. Wel wordt er in de brandwerendheid van de gevel (die 60 minuten moet halen) rekening gehouden met de positieve bijdrage van het stro. Het aantal benodigde platen wordt hierdoor zo minimaal mogelijk gehouden. De bouw start in 2027.
Dit project laat zien wat er mogelijk is als je vroeg en intensief samenwerkt aan een project dat de normen uitdaagt. Niet door die normen te omzeilen, maar door ze te doorgronden en zo de ruimte te vinden die er wél in zit.
Dit artikel is gepubliceerd in de Zomer 2026 editie van ABT Magazine.