Hands-on innoveren aan de Sterke Lekdijk
Piping, het wegspoelen van zand onder de dijk, vormt een groot veiligheidsprobleem; het verzwakt dijken en kan zelfs leiden tot het bezwijken ervan. Mourik Infra en ABT realiseerden samen een innovatieve oplossing: het Prolock Filterscherm. Deze techniek is voor het eerst toegepast bij deeltraject Salmsteke van het dijkversterkingsprogramma Sterke Lekdijk en wordt nu doorontwikkeld.
“Ook bij ABT pakken we graag moeilijke vraagstukken op. Dat maakt de match met Mourik zo goed.”
Onderscheidende aanpak
“Het Prolock Filterscherm, gemaakt van gerecycled kunststof, wordt aan de binnenkant van de dijk aangebracht. Het laat water door, terwijl het zand op zijn plaats blijft. Hiermee wordt het faalmechanisme piping effectief tegengegaan”, legt Jan-Willem Bardoel, ontwerpleider bij ABT, uit.
Het langlopende dijkversterkingsprogramma Sterke Lekdijk van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden biedt de unieke mogelijkheid om deze en andere innovaties te ontwikkelen én direct toe te passen. Projectmanager Bas Brekelmans van Mourik: “Bij Sterke Lekdijk ligt de focus op innovatiepartnerschap; op technieken die de markt niet zelfstandig kan ontwikkelen, maar waarbij de hele keten nodig is. Met het Prolock Filterscherm kozen wij bewust voor een onderscheidende aanpak. Tegelijkertijd was het een van de innovaties die nog het minst ver ontwikkeld was.”
Aanleiding voor doorontwikkeling
De eerste inzet op het deeltraject Salmsteke zorgde voor waardevolle lessen. Omdat er onzekerheid was over de heave (hydraulische grondbreuk)-rekenregels rondom onderloopsheid, het risico dat bij hoge druk drijfzand ontstaat, waren er bij Salmsteke langere lengtes nodig dan initieel voorzien. “We weken af van het oorspronkelijke concept”, vertelt Jan-Willem. “Het filterscherm werd langer, en we brachten het dieper aan. Na Salmsteke ontstond de vraag: kunnen we terug naar de essentie: een korter, goedkoper en duurzamer scherm?”
Bas gaat verder: “In aanloop naar het tweede deeltraject van Sterke Lekdijk, Schoonhoven-Salmsteke, is een doorontwikkeltraject opgestart met drie kernthema’s: onderloopsheid, de toepassing in fijner zand, en het toepassen van langere lengtes van het filterscherm.”
Praktijkgericht onderzoek
In een schaalproefopstelling werden verschillende configuraties getest. De resultaten zijn veelbelovend. “We hebben een ontwerpmethode afgeleid waarmee het filterscherm ontworpen kan worden op onderloopsheid. Daarnaast is duidelijk geworden dat een langere filterlengte positief werkt op de veiligheid: het filter heeft een aanzuigende werking en vergroot daardoor de weerstand tegen onderloopsheid”, vat Jan-Willem samen. Bas vult aan: “Het filterscherm blijkt net zo goed te presteren als een dicht heavescherm zoals een damwand, maar beïnvloedt waterstromen onder de grond veel minder. Dit betekent minder kans op schade aan woningen of landbouw.” Momenteel wordt met Profextru, de leverancier, nog gekeken naar aanpassingen van de filtersleufjes voor fijnere zanddeeltjes.
Innovatiekracht door samenwerking
Naast het filterscherm, ontwierp Mourik ook zelf Prolock-equipment: een emissieloos materieelsysteem dat alle stappen die nodig zijn na plaatsing van het scherm uitvoert, zoals het schoonspuiten en afsluiten van de kokers met een spiegellas. “Dit systeem bestond nog niet”, vertelt Bas. “Gelukkig zijn wij als bedrijf goed in het oplossen van problemen. Als iets niet bestaat, maken we het zelf.” Jan-Willem herkent die hands-on mentaliteit: “Ook bij ABT pakken we graag moeilijke vraagstukken op, en zijn we praktisch ingesteld. Dat maakt de match met Mourik zo goed.” Die goede klik leverde een uniek tempo op. “Van een techniek in de kinderschoenen naar volledige toepassing in drie jaar”, constateert Bas. “Dat is bizar snel voor een innovatietaject.”
“Van een techniek in de kinderschoenen naar volledige toepassing in drie jaar.”
Kansrijk voor de toekomst
Momenteel loopt de planuitwerkingsfase van Schoonhoven-Salmsteke, in de loop van 2027 start de realisatie. Dan wordt naar verwachting het doorontwikkelde Prolock Filterscherm ingezet. Kijkend naar de grote, complexe pipingopgave in Nederland zien Mourik en ABT volop toekomst. “Want als het lastig wordt”, zegt Bas glimlachend, “moet je Mourik en ABT hebben. Met die combi weet je dat het goed komt.”
Foto header © Sander Koning, Jan-Willem Bardoel (links) en Bas Brekelmans
Dit artikel is gepubliceerd in de winter 2025 editie van ABT Magazine.