Van Paleis van Justitie naar laboratorium en weer terug
Ergens in de gevels van het Paleis van Justitie in Den Haag zitten 40 ruiten die binnenkort voorzichtig uit de kozijnen worden gehaald. Ze worden zorgvuldig verpakt en afgevoerd naar laboratoria, waar ze tot op de millimeter nauwkeurig onderzocht worden. Het doel: aantonen dat dit glas, na tientallen jaren dienst, opnieuw kan presteren alsof het nieuw is. In totaal gaat het om ongeveer 5.000m2 aan potentieel te hergebruiken beglazing: op deze schaal een primeur voor Nederland.
Gertjan Peters (adviseur bij ABT), Anton Peters (manager International Building Projects bij AGC Flat Glass Europe) en Marten de Bruin (adviseur duurzaamheid en co-technisch manager bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB)), zitten samen aan tafel op de te transformeren locatie. Het traject dat ze afleggen, combineert hechte samenwerking met diepgaande kennis en technische precisie.
Beeld: © Consortium PVJ
Forse duurzaamheidsambitie
Marten schetst de context vanuit het RVB: “Het gebouw is technisch verouderd en het gebruik is in de loop der jaren geïntensiveerd. We willen toekomstbestendig renoveren met maximaal behoud van wat er al is, we noemen dit een “vernieuwbouw”. In de tender voor het ontwerpteam hebben we dan ook de opgave meegegeven om aanwezige materialen optimaal te benutten en tot een Paris Proof-gebouw te komen.” Toen Gertjan deze ambitie las, opperde hij al snel het idee van glashergebruik. “Het Paleis van Justitie omvat zo’n 80.000 vierkante meter vloeroppervlak. Dat zijn duizenden vierkante meters beglazing. Hier ligt dus een enorme kans om via hergebruik bij te dragen aan de Paris Proof-ambitie.” Voor Gertjan is hergebruik van de beglazing sowieso een noodzaak. “Voor het maken van glas is veel zand nodig. Zand van de juiste kwaliteit wordt steeds schaarser, en de productie van nieuw glas kost enorm veel energie. We kunnen het ons echt niet meer permitteren glas zomaar weg te gooien.”
Beeld: © Consortium PVJ
De gebouwen van Paleis van Justitie hebben diverse soorten glas. De focus ligt op hergebruik van de drie meest voorkomende beglazingen waarmee de grootste winst in CO2-reductie kan worden behaald. Met state of the art meetapparatuur werden ruim 200 ruiten in het werk geïnspecteerd op onder meer gasvulling, glasopbouw en coatingpositie.
Specifieke expertise
Het op deze schaal hergebruiken van glas vraagt om specifieke expertise. Na een marktverkenning benaderde Gertjan AGC, de grootste vlakglasproducent wereldwijd. Op het eerste oog een opmerkelijke samenwerking. Anton: “Meedenken over hergebruik van je eigen product, zonder nieuwe verkoop: dat vraagt om een andere manier van denken. Maar ook wij weten: zand raakt op en glas van hoge kwaliteit wordt een schaars goed. Dat maakt hergebruik voor ons een interessant nieuw businessmodel.”
Beeld: © Rijksvastgoedbedrijf
200 ruiten geïnspecteerd
Het onderzoekstraject van ABT en AGC is grondig. Marten: “Via het Programma Groene Innovaties stelt het RVB substantieel onderzoeksbudget beschikbaar. Daarnaast duurt de ontwerpfase Met state of the art meetapparatuur werden ruim 200 ruiten in het werk geïnspecteerd op onder meer gasvulling, glasopbouw en coatingpositie. meerdere jaren, voordat de vernieuwbouw in uitvoering gaat, waardoor het onderzoek stap voor stap kan worden uitgevoerd.” Vanuit het doel ‘bestaand glas hergebruiken op een niveau gelijk waardig aan nieuw glas’ zijn er onderzoeksvragen opgesteld en vertaald naar een plan van aanpak. Inmiddels zijn de eerste stappen gezet. Anton: “We hebben ruim 200 ruiten in het werk geïnspecteerd op onder meer gasvulling, coatingopbouwen -positie, randafdichting en optische kwaliteit. Daarnaast worden er constructieve testen gedaan om de glassterkte te bepalen, en brengen we mogelijke maatregelen in kaart om de gewenste glaskwaliteit te bereiken.” Marten vult aan: “Het gaat om diverse soorten glas verspreid over meerdere gebouwen. We richten ons op de drie meest voorkomende beglazingen waarmee we de grootste winst in CO2-reductie kunnen behalen.”
Beeld: © Hogeschool van Amsterdam
Steeds een stap verder
De volgende stap is het demonteren van 40 representatieve ruiten. Deze worden in het onderzoekslab van AGC getest én in speciale klimaatkamers (waaronder een klimaatkamer van de Hogeschool van Amsterdam) waarin ze versneld worden verouderd: 3 weken op 60°C bij 90% luchtvochtigheid. Daarna volgt de volgende beslissingsstap: welke ruiten kunnen worden opgewaardeerd voor hergebruik, en wat is daarvoor nodig? Maatregelen variëren van het bijvullen van gas en het slijpen van randen, tot het poetsen van krassen of het vernieuwen van randafdichtingen. “Voor glas dat niet herbruikbaar blijkt, is er een alternatief: recycling van glasscherven (cullets) alsgrondstof voor low-carbon glas. Want glas is geen afval”, stelt Anton nadrukkelijk. “Met de juiste bewerking wordt het gewoon weer nieuw glas. En dankzij innovatieve ovens en technieken kan dit met een CO2-uitstoot die 42% lager ligt danbij de reguliere productie van nieuw floatglas.”
Het essentiële ingrediënt: samenwerking
Uiteindelijk is de ambitie om met het glashergebruik een reductie van 225 ton CO2-eq te behalen en zo substantieel bij te dragen aan de totale duurzaam heidsambitie. “Dit traject is alleen mogelijk dankzij drie partijen die bereid zijn gezamenlijk het onbekende te onderzoeken. De rol van het RVB daarin is cruciaal. Dat een grote publieke opdrachtgever op deze manier investeert in iets wat nog niet bewezen is, is uitzonderlijk”, geeft Gertjan aan.
Marten: “De CO2-winst van hergebruik is al substantieel aangetoond in de voorgaande ontwerpfasen. Het loont écht de moeite. Bovendien is het voor ons als RVB fantastisch om gebruik te kunnen maken van de expertise in de markt. Met elkaar optrekken en samen onderzoeken, is eigenlijk de enige manier om de hoge ambities mogelijk te maken. We hopen dat dit project als voorbeeld gaat dienen voor de markt.”
Anton bevestigt: “Wie stappen wil maken in duurzaamheid, kan dat niet alleen. Je hebt mensen nodig die bereid zijn de nek uit te steken. Die niet één keer maar misschien wel tien keer met de neus tegen de muur lopen, en dan toch doorgaan.” Gertjan vult hem aan: “We hebben het geluk dat alles in één project bij elkaar komt: de juiste opdrachtgever, een breed netwerk, diepgaande kennis en expertise, innovatieve faciliteiten, en tijd. Zo worden ideeën waarheid in plaats van alleen maar lampjes boven je hoofd.”
HvA-onderzoek: elke ruit een tweede leven
Glas is een van de meest gebruikte bouwmaterialen; er is dus veel winst te behalen als we glas hergebruiken. De mogelijkheden daartoe worden niet alleen in de praktijk bekeken zoals bij het Paleis van Justitie, maar ook onderzocht door onderzoekers en studenten van de Hogeschool van Amsterdam. Het RVB is hierbij als partner aangesloten en Gertjan Peters is namens ABT actief betrokken als adviseur. Hij koppelt bij het onderzoek theoretische kennis en expertise aan praktijkervaring. Projectmanager en onderzoeker Jolanda Tetteroo: “In ons eerste glasproject onderzochten we samen met partners uit de bouw- en glasbranche hoe oud isolatieglas hoogwaardig hergebruikt kan worden in nieuw HR++-glas, zonder het te hoeven omsmelten. Met succes: verschillende glasbedrijven verkopen inmiddels 50% circulair isolatieglas. In het huidige project zetten we een stap verder: we onderzoeken hoe we oude glasbladen kunnen harden en lamineren tot verschillende soorten veiligheidsglas. Ook bekijken we de veroudering van coatings, om te zien wanneer ze nog geschikt zijn voor hergebruik. Zo hopen we alle ruiten een tweede leven te kunnen geven als nieuwe ruit en voorkomen we omsmelting naar relatief laagwaardige toepassingen als glaswol of verpakkingsmateriaal. Met de inzichten uit ons onderzoek willen we de bouwwereld concrete handvatten geven om nieuwe stappen te zetten richting
circulariteit.”
Meer weten? hva.nl/hergebruiktisolatieglas
Bij het Paleis van Justitie in Den Haag implementeert een consortium van ABT, Nudus, HUB architecten en Karres en Brands in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf een vergaande circulaire aanpak. Vanuit het Oosterhoff-ecosysteem leveren, naast ABT, ook Huygen, Meelis & Partners, abt be en bbn adviseurs hun specialistische kennis.
Dit artikel is gepubliceerd in de Zomer 2026 editie van ABT Magazine.