Schouwburg Ogterop: Circulair bouwen centraal bij vernieuwing

Hier werken architecten en constructeurs nauw samen om een zo duurzaam mogelijk gebouw te realiseren. Het einddoel: een hoogwaardig circulair theater, met 40% hergebruikte materialen, 40% biobased en 80% losmaakbaar.

Circulaire puzzel op kleine postzegel

Het nieuwe Ogterop moet een toonzaal van circulariteit worden. Tegelijkertijd is de multifunctionaliteit heel belangrijk. Allemaal ambities met gevolgen voor het ontwerp- én  uitvoeringsproces. Een complexe opgave dus, vertelt architect Paul de Ruiter: “De kleine zaal, die nu op de eerste verdieping zit, wordt verplaatst naar de begane grond voor betere logistiek en multifunctioneel gebruik. De monumentale bonbonnière (grote zaal) blijft behouden. Bovendien is het gehele gebouw – dat in de loop der jaren organisch gegroeid is met diverse verbouwingen en aanbouwen – verouderd en energie-onzuinig.” Ronald Wenting vult hem aan: “We leggen, in het hart van Meppel, een circulaire puzzel van gebouwdelen uit verschillende tijdslagen op een kleine postzegel.”

Reverse engineering: ontwerpen met wat je hebt

De kern van het ontwerp is: behouden waar het kan en hergebruik van zoveel mogelijk materiaal van de te slopen delen. Lonneke van Haalen: “Daar waar hergebruik niet lukt,  wordt donormateriaal ingezet of een biobased alternatief. Nieuwe materialen worden geselecteerd op basis van hernieuwbaarheid en toekomstige recycling-mogelijkheden.” Deze aanpak vraagt een andere manier van denken. Architect Oscar Vos: “We noemen dat reversed engineering, waarbij de materialen die je ter plaatse al hebt je startpunt zijn. Een uitgangspunt dat het ontwerpproces even complex als boeiend maakt.”

Na een intensieve inventarisatie van archieftekeningen, een bouwkundige opname en inmeting is bepaald welke bouwdelen geschikt zijn voor hergebruik. “De putringen, de fundering en de begane grondvloer willen we zoveel mogelijk behouden. Net als het woonhuisdeel en de monumentale zaal dus”, somt Ronald op. “Daarnaast kijken we welke materialen we kunnen hergebruiken, zoals hout, staal, bakstenen en beton”, vult Lonneke aan. Interessant zijn ook elders geoogst donorstaal en donorkanaal platen, en het hergebruik van de stalen platen als restproduct uit de auto-industrie. Paul legt uit: “Uit deze stalen platen worden elementen gestanst, de gestanste platen worden vervolgens ingezet als gevelbekleding.”

Het beoordelen van de geschiktheid van de materialen vergt hier extra aandacht, vertelt Lonneke: “In dit geval moeten we bij hergebruik nog kritischer te werk gaan; de functie als theater stelt namelijk strenge eisen, onder meer rondom ruimte, akoestiek en brandveiligheid.” Oscar knikt: “Circulair ontwerpen vraagt een gezond soort nederigheid van iedereen: je moet je laten leiden door de materialen.”

“Circulair ontwerpen vraagt een gezond soort nederigheid van iedereen: je moet je laten leiden door de materialen.”

Unieke samenwerking in ontwerp en uitvoering

Circulair ontwerpen vergt ook een andere manier van samenwerken. Paul: “Van oorsprong zijn we allemaal gewend om te ontwerpen vanuit nieuwe materialen. Bij hergebruik moet je meer dan ooit integraal denken. Door vroegtijdige integrale afstemming van het ontwerp met de constructie en de installaties behaal je de grootste duurzaamheidswinst.”

Oscar merkt op hoe dit de traditionele rollen verandert: “De rol van de constructeur is voor ons nu relevanter dan in een traditioneel ontwerpproces, waarin wij kort gezegd aangeven wat we willen en de constructeur het invult. Nu ontwerpen we veel dichter op elkaar. Als architecten hebben wij de belofte van hergebruik gemaakt aan de opdrachtgever, maar we kunnen die alleen waarmaken samen met ABT.”

Het vroegtijdig betrekken van uitvoerende partijen met expertise in circulair bouwen is cruciaal voor het succes van het project. Samen met bbn adviseurs zijn de architecten en Ronald druk met de selectie van de circulaire sloper met een specialisatie in het oogsten en hergebruiken van materialen en een circulair staalconstructiebedrijf. Ronald vertelt waarom: “Normaal maak je een ontwerp, leg je dat vast in een bestek en zoek je een  aannemer die het gaat bouwen. In een circulair ontwerpproces, zeker wanneer je materialen te kort komt, wil je echter al veel eerder weten van bepaalde oogst-partijen welke materialen zij beschikbaar hebben met als doel deze in te passen in het ontwerp. Ook heeft het ontwerpteam de tijd en ruimte nodig om samen met de circulaire sloper maximale kansen op hergebruik te creëren.”

“We leggen, in het hart van Meppel, een circulaire puzzel van gebouwdelen uit verschillende tijdslagen op een kleine postzegel.”

Een nieuwe duurzame tijdslaag

Het team is trots dat de circulaire ambitie overeind is gebleven. Paul: “In nauwe samenspraak, ook met het theater, ligt er een maximaal circulair ontwerp. Daarmee voegen we een nieuwe tijdslaag toe, een duurzaamheids-tijdslaag als het ware. Ik hoop dat men bij de volgende renovatie zegt: ‘dat hebben ze goed gedaan’.”

Na gemeentelijke goedkeuring start het technisch ontwerp in mei. Begin 2026 sluit het theater voor de verbouwing, met een geplande opening in 2028.

Dit artikel is gepubliceerd in de zomer 2025 editie van ABT Magazine

Foto’s © Sander Koning